Hierbij deel ik alvast de voorlopige inleiding van mijn nieuwe boek EIGEN VUUR:
Al vanaf de meidagen van 1940 is de Slag om de Grebbeberg uitvoerig onderzocht. Niet zozeer om de strijd zelf vast te leggen, maar om te begrijpen waarom de verdediging zo snel bezweek. Reeds tijdens de gevechten ontstond het beeld van het 8e Regiment Infanterie als een regiment van lafaards. Generaal Harberts, de commandant van het IIe Legerkorps:
Die lafaards! Zij hebben zich door de vlucht gered. Zij hebben zich laten overdonderen door een troepje kwajongens van 17 tot 20 jaar[i].
Het beeld dat divisiecommandant kolonel Van Loon vervolgens schetste was glashelder. Zo stelde hij op zaterdag 12 mei 1940 in zijn bevel voor de tegenactie door II-19RI bij “oogmerk van de actie”:
Indien een ieder zijn plicht doet, moet deze actie slagen en kan de blaam van IV Divisie worden afgewischt dat de voorpostenstrook verloren is gegaan[ii].
Het onderzoek dat volgde, van 1940 tot ver in de jaren veertig, leverde een schat aan documenten op: ooggetuigenverslagen, dagboeken, verhoren, gevechtsrapporten, processen-verbaal en stafkaarten. Hoewel dit materiaal vooral was bedoeld om schuld en falen te analyseren, is er tussen de regels door een veel dieper verhaal te ontdekken: dat van verwarring, verkeerde bevelen, en tragische misverstanden.
Het verloop van de strijd, gezien door de mannen op de grond, heb ik eerder beschreven in Duivelsberg – De strijd om de Grebbeberg, meidagen 1940.
Dit nieuwe boek richt zich op een ander, zwaarder thema dat uit dezelfde bronnen naar voren komt: het fenomeen van “eigen vuur”.
Een fenomeen dat niet nieuw is. In elke oorlog komen incidenten voor waarbij eigen troepen elkaar beschieten. Ook in moderne missies zoals in Afghanistan zijn Nederlandse militairen omgekomen door onbedoeld eigen vuur. En dat ondanks de aanwezige middelen die jujst bedoeld zijn om dit soort incidenten te voorkomen.
Op de Grebbeberg was de situatie anders. Daar werd niet alleen per ongeluk, maar soms ook bewust op eigen troepen gevuurd. Op bevel. Niet uit vijandigheid, maar uit wanhoop. Om paniek te voorkomen. Om discipline af te dwingen. Om het moreel te handhaven. Om een terugtocht te voorkomen.
Dit boek reconstrueert deze bevelen, onderzoekt hun oorsprong en beschrijft de tragische gevolgen ervan. Voor de mannen die schoten, en die door eigen vuur werden getroffen.
Derk Wisman
[i] Memorie van kolonel A.M.M. van Loon, z.d., NIMH archief SMG 506/3.
[ii] Bevel Commandant IVe Divisie, Sectie I-1 nr. 1B, exemplaar 14, 12 mei 1940 (opgesteld namens kolonel Van Loon door chef-staf kapitein G.J. Le Fèvre de Montigny), Stichting De Greb.